اصول ومبانی انشانویسی :

در تدریس انشا، مثل هردرس دیگر باید،اصول ومبانی ویژه اي را درنظرگرفت از آن جمله این که :

1) - در انشا نویسی بیش از آنکه دغدغه درست نویسی از نظر املا ودستور زبان فارسی داشته باشیم ،باید تلاش کنیم فکر نویسنده ، خلاقانه ومدون و به صورت منطقی وهنر مندانه بیان شود.

2) - نوشتن اگر نوعی اندیشیدن وتفکر است ، باید آن را آموخت . زیرا تفکر باید به جریان بیفتد وهدایت شود. باید به دانش آموزان یاد داد که چگونه به مسائل توجه کنند . باید مراحل گوناگون طراحی انشا به آنها آموزش داده شود.

)  اقبال قاسمی پویا ،راهنماي علمی پژوهش در عمل ،تهران ،انتشارات پژوهشکده تعلیم و تربیت،چاپ پنجم،سال 1382)

3) - اگر به دانش آموزان موضوعی بدهیم که در باره ي آن چیزي ندانند ، نوشتن در باره ي آن موضوع براي آنان مشکل واضطراب آور است.

4) - تنها ذوق واستعداد کافی نیست ، باید قواعد و آیینی را نیز یاد بگیرند.

5) -  براي درس انشا نیز باید طرح درس داشت. براي هر دوره ، هر کلاس وهرهفته وهر روز.

6) - نباید فقط روي یک یا دو قالب مرسوم انشا تاکید وتکیه کرد. گستره ي قالب ها و نوع انشا بسیاروسیع است. باید با توجه به شرایط هر کلاس از انواع قالب ها وسبک ها وموضوع ها استفاده کرد.

7) - می توان کل انشا را به مراحل و اجزاي گوناگون تقسیم کرد ودر هر مورد آموزش هاي لازم به دانش آموزان داد.مثل: جمله نویسی ، واژه شناسی ، ساختار انشا ، قواعد دستوري ، سبک شناسی ، و...

8) - هرکسی نمی تواند معلم انشا باشد.معلم انشا باید نخست آموزش کافی ببیند و قدرت نوشتن وتشخیص نوشته ي خوب را داشته باشد.

9) - براي ارزشیابی انشا باید معیارهاي روا وعلمی تعیین کرد.

هدف هاي آموزش انشا:

1)     - دانش آموزان بتوانند آنچه را که می اندیشند و می خوانند به دیگري بگویند و بنویسند.

2)     - دانش آموزانی که تخیل قوي و استعدادي بیشتر در نویسندگی دارند بشناسیم و در مسیري صحیح هدایت کنیم.

3)     - پرورش قوه استدلال ، تفکر و دقت دانش آموزان و وادار کردن آنها به درست دیدن و شنیدن، سپس دیده و شنیده خود را به طرز ساده و روشن بیان کردن و نوشتن است.

انواع انشا :

1)    - توصیفی یا وصفی:

ساده ترین نوع انشاء است دانش آموز چیزهایی را که در اطراف خود می بیند یا می شنود یا به طریقی ازحواس مختلف درك می کند، وصف و تعریف می نماید.

2)    - گزارش نویسی:

برخی گزارش نویسی را نوعی انشاي نقلی به حساب می آورند.وقتی دانش آموزان به گردش علمی می روند معلم می تواند از آنها بخواهد که گزارش از آن روز تهیه کند.غالباً براي تهیه گزارش نیاز به تحقیق،سؤال و جستجو میباشد.

3)    - انشاي نقلی:

براي بیان سرگذشت خود یا دیگران به کار میرود یا معلم میتواند براي آموزش انشاي نقلی تمرینات زیر را انجام دهد داستان گویی، نوشتن خلاصه متن خوانده شده ،نوشتن خلاصه کارهایی که در زمان معینی انجام شد مثلاً روز جمعه چه کار کرده.

4)    - برگرداندن شعر به زبان ساده و نثر امروز:

معلم می تواند شعرهاي مناسبی را از کتاب فارسی یا خارج از کتاب به دانش آموزان داده و بخواهد که اشعار را به نثر ساده امروز بنویسند. دانش آموزان باید توجه کنند در این نوع نوشته از حاشیه رفتن خودداري کنند و تنها مفهوم را به زبان ساده و گویا و کوتاه بنویسند.

5)    - انشاي تخیلی:

محصول ذهن و ساخته و پرداخته افکار دانش آموز است .در حقیقت وصف و بیان صورت ذهنی است که او براي خود گمان کرده و غالباً اساس خارجی ندارد. این نوع انشاء فرصتی است براي شناخت افکار دانش آموز و گرایشات درونی او که در چه دنیایی و آرزوهاي درست و غلط او چگونه است.معلم می تواند شروع داستانی را بگوید و دانش آموزان آن را تمام کنند یا از آنان بخواهیم قلم،کاغذ،دفتر یا تخته سیاه و سرگذشت اشیاء را بیان کند.

6)    - خلاصه نویسی:

موجب پرورش قدرت نویسندگی و گسترش تفکر دانش آموزان میشود و آنها را آماده می کند که درموقع لزوم بخوانند اصل مقصودیک درسی یا یک مقاله را استخراج نمایند.

7)    - نامه نگاري:

نامه بیان کتبی موضوعی است براي مخاطبی که حضور ندارد نامه اي را که ما می نویسیم معرف شخصیت فرهنگ ، ادب و ذوق و سلیقه ماست و باید همان اثر را در مخاطب بگذارد که شخصیت خود ما می گذارد.

انواع نامه:

1)     - نامه هاي خصوصی                                 2) - نامه هاي رسمی و اداري

-          داشتن حاشیه سفید نامه ها الزامی است حاشیه سمت راست بیشتر از سمت چپ است.

-          در نامه هاي اداري گذاشتن تاریخ در بالا گوشه سمت چپ لازم است.

-          نامه هاي خصوصی باید ساده و بیان کننده روح صمیمیت و یکرنگی باشد.اما در نامه هاي اداري جنبه رسمی بودن مراعات می شود و نامه هاي اداري نباید خودمانی نوشته شود.

-          براي نوشتن نامه نباید از مداد استفاده کنند.

-          نامه هاي اداري یا رسمی را میتوان تایپ کرد اما اگرنامه دوستانه را تایپ کنیم نشانه بی صمیمیتی مانسبت به گیرنده نامه خواهد بود.

قواعد علامت گذاري:

-          علامت گذاري در نامه مانند هر نوشته دیگري رعایت می شود.

-          کلماتی را در نوشته خود به کار بریم که معنی آنها را می دانیم واگر معنی کلمه اي را نمی دانیم بهتراست به فرهنگ لغات مراجعه کنیم .

-          غلط املایی در نوشته نداشته باشیم.

-          اگر براي کسی نامه می نویسیم لازم است نشانی ما را داشته باشد.نشانی در زیر متن نامه بنویسیم.

-          در نامه اداري نام و نام خانوادگی وامضا الزامی است.

ارکان یک نامه:

هر نامه شامل چهار بخش اصلی است:

1) - عنوان

2) -  شروع نامه

3) - متن نامه

4) - عبارت پایان نامه

     -    نامه اداري حاشیه سفید در سمت راست در نامه اداري گاه اسم دقیق اداره یا سازمان و گاه رئیس که اداره را مخاطب قرار می دهند. مثال : ریاست محترم اداره آموزش و پرورش.

-          متن نامه اداري کوتاه و ساده باشد.و ازذکر مطالب اضافی خودداري گردد.

8)    - خاطره نویسی :

9)    - انشاي تحقیقی یااستدلالی :

موضوعات این نوع انشا بحث وتحقیق درباره ي مسائل عقلی است ازقبیل مسائل تاریخی علمی اجتماعی وادبی و.....  

10) - روزنامه دیواري:

یک نوع انشاي گروهی"روزنامه دیواري" است که براي بروزاستعدادهاي گوناگون دانش آموزان درنویسندگی فرصت مناسبی است .

تهیه و تنظیم طرح انشا:

قدمهایی که در مراحل اولیه براي تنظیم طرح و نوشتن انشاء برداشته می شود:

1) - انتخاب موضوع

2) - یادداشت نکت ههاي مختلف درباره آن

3) - دسته بندي نکات

4) - منظم کردن مطالب به ترتیب منطقی

5) - صحبت کردن

6) - نوشتن انشاء

چه عواملی نبوغ فکري دانش آموزان رادرگفتارونوشتارتقویت می کند؟

1)- خانواده:

خانواده اولین ومهمترین بسترتقویت نبوغ فکري دانش آموزان است. طرزصحبت، نوع تغذیه، سلامت جسمانی وروانی وآرامش خاطر،خودداري ازسختیهاي فشاردرخانه،تشویق وتنبیه نامناسب ،همه دررفتاردانش آموزان اثرمی گذارد.

2) - مدرسه:

دانش آموزان در مدرسه احساس آزادي بیشتري براي بیان افکار و عقاید می کنند به وظایف خودآشنامی شوند و دراین کانون باصفا، تجربه کسب می کنند، با دوستان خود ارتباط برقرارمی کنند و برخورداحترام آمیز، مدیر و معلم و... در نوع رفتارآنها تأثیرمی گذارد.

3)- معلم:

معلم بایدبا ایجادشرایط مناسب ومحیط مساعدبراي توسعه قوه ي کلام وپرورش مهارت نوشتاري دانش آموزان بکوشد. در درجه ي اول خود ناطقی توانا باشد ، درست و شیرین سخن بگوید و بنگارد وآنچه راکه می گویدعمل کند.

4)- اجتماع:

جامعه ي اسلامی وظیفه داردازطریق تماس دانش آموزان باکتابهاي گوناگون علمی وادبی،شعله هاي علم رادروجودشان فروزان کند تا با فرهنگ ارزشمند اسلامی آشنا شوند و نقش پیامبران بزرگ را درزنده کردن تمدن اسلامی بفهمند.

5)- کتاب:

6)- جمع آوري اطلاعات :

دانش آموزان می توانندازراههاي گوناگون کسب اطلاعات کنند ومهارت گفتار ونوشتارشان را تقویت کنند.این اطلاعات عبارتنداز:

- آشنایی باقران وحفظ آیات وسوره هاي قرآن واحادیث پیامبران وامامان.

- آشنایی با رسانه هاي گروهی مثل رادیو، تلویزیون، مطبوعات .

7)- خوددانش آموز:

8)-  نقش تصاویردرنبوغ گفتارونوشتار:

درآموزش نوین انشا، دیدن وبرداشت تصاویرنقش ارزشمندي درخلاقیت ذهن دانش آموزان درمهارت کلامی ونوشتاري دارد. دانش آموزان با مشاهده ي دقیق تصاویر،می توانند احساسات درونی خود رادرقالب کلمات زیبا و دلنشین بیان کنند. این تصاویریا قابل لمس و دیدن هستند مثل باغ، کوه، جنگل، یا تصاویري که درکتاب گنجانده شده است وآنها تجسمی از این تصاویردرذهن خوددارند.