معیارهاي ارزش یابی:
گاه دیده می شود که دانش آموزي از نمره اي که در درس انشا گرفته است خشنود نیست، رنجیده ودلخوراست،می پندارد که درباره ي او حق کشی و بی عدالتی شده، و ازاین بابت از معلم خودگله مند وازنوشتن دل سرد است.
نبایدپنهان داشت که ارزشیابی انشا کار دشواري است وازاین نبایدگذشت که دانش آموز چنین بپنداردکه نظرش درباره ي میزان درستی یا نادرستی ارزشیابی معلم درست وکاملاً رواست. باید دانش آموز رابه هدف اصلی و اساسی آموزش انشا متوجه کرد تا با راهنمایی هاي معلم در بهبود و پیشرفت کار خودبکوشد، و از توجه بیش از حد به نمره و مقایسه ي آن با نمره هاي دیگران و نتیجه گیري ها و تصورات ناروا وبیهوده پرهیز کند،وبداند که ارزشیابی و نمره ي معلم بر اساس معیارها و ملاك هایی است که باتوجه به حدود توانایی عمومی کلاس و بدون دخالت عقاید شخصی درباره ي موضوع و احساسات خصوصی او نسبت به هر دانش آموز، داده می شود.
گرچه معیارهاي ارزشیابی در همه ي انواع انشا نمی تواند یکسان باشد، چنان که در یک انشاي وصفی،زیبایی ولطافت واژه ها وشیوایی وملاحت جمله ها بیش تر مورد توجه است و در یک انشاي اجتماعی،قدرت استدلال و تفکر، ولی به طور کلی هرگونه انشایی را می توان باتوجه به معیارهاي زیر ارزشیابی کرد و نمره داد:
-          قواعد و نکات دستوري 3 نمره
-          سادگی و روانی و رسایی و روشنی جمله ها و تنوع واژه ها و ساختمان جمله 3 نمره
-          میزان توفیق در بیان اندیشه و احساس 5 نمره
-          نظم و ترتیب و تسلسل و ارتباط مطالب طرح 2 نمره
-          میزان تازگی و اصالت طرح کلی اندیشه و احساس یا نحوه ي استدلال 5 نمره
-          پاکیزگی ورقه،خوانایی خط،رعایت قواعد نشانه گذاري وپاراگراف بندي وحاشیه گذاري 2 نمره
)انتخاب راه حل جدید (موقتی:
بعد ازبیان چگونگی نگارش انشا وبیان نکات لازم نگارشی به دانش آموزان و تجزیه وتحلیل اطلاعات وبحث وشور با صاحب نظران بر اساس شواهد موجود وجمع آوري اطلاعات گسترده از منابع مختلف راه کارهاي زیادي براي آموزش وتقویت انشانویسی دانش آموزان ارائه شد ،تصمیم گرفتم ازمیان راههایی که فهرست شده بود،)انشاي توصیفی وصفی) را انتخاب و پس از ارزیابی نتایج، اگرموفقیتی کسب گردید ، این روش را ادامه دهم.
اجراي راه حل جدید و نظارت برآن:
سعی کردم آموزش انشا را با جمله هاي ساده وکوتاه آغازکنم مثلاً ازدانش آموزان خواستم که درسرکلاس پنج جمله زیبا درباره پائیز، طبیعت یاعلم ویا نامه اي به یک اداره براي استخدام و...بنویسندودرکلاس بخوانند ودراین امرآموزش درس انشا را بصورت تدریجی وباحوصله بسیار شروع کردم تا روحیه اعتماد به نفس دانش آموزان تقویت گرددو همچنین درانتخاب موضوع انشا نهایت دقت رامی کردم که باعناوین دروس بخوانیم وفصول مختلف کتاب درسی ارتباط داشته باشد. دادن موضوعاتی )درتوصیف طبیعت، زیبائیهاي دریا ، زمین، جنگل و...... ( مناسب بودند. ونیزسعی می کردم درابتداي هر فصل فهرستی ازموضوعهاي مناسب وهدفداربراي خودتهیه کنم.
خلاصه کنم روزدیگر، صحبت از ترشی شد واینکه فصل ترشی، پائیز است...براي اینکه دست بچه هاروان بشود و یاد بگیرندکه براي بعضی نوشته ها نیازبه مصاحبه هست سراغ مادرها ومادربزرگ هاوخاله ها وعمه ها فرستادم تا دستور تهیه ترشی را بنویسند و البته برایشان در مرحله بعد دستور تهیه آش و..... رابرای تمرین و دست ورزی مطرح نمودم.
یادمان باشدکه موضوع زایشی باید با تجربه بچه ها دربیرون و درون مدرسه همخوان باشد. تجربه دم دست ما، ماه رمضان بود.که شاید هرروز بچه ها، اگرآش نخورند- آش می بینند)به اینها اضافه کنید چندین وچندکارجنبی دیگراز جمله آموزش اصول وقواعد نامه نگاري وارکان یک نامه را که من وکلاسهایم را دوماه بود،مشغول نگه داشته بود).
جلسه بعد سرکلاس رفتم وعمداً ازآنجاکه مدعی بودم می توان موضوعات کهنه را باکمی درایت درکلاس به انواع زایشی آن تبدیل کرد، اولین موضوع را پائیزانتخاب کردم همان موضوع قدیمی ، کهنه ، دستمالی شده، بی رنگ و بو و بی خاصیت ، ظاهراً فاقدهرگونه خلاقیت نوشتاري که باکمی اغراق و پرگوئی، همسن پیدائی درس انشا در ایران است.
به بچه هاگفتم بعضی چیزهاست که آنقدر استفاده شده اند دیگر ویژگی اصلیشان را از دست داده اند.مثلاً اگرکسی بگوید براي افتخارملتم وکمک به همنوعانم وسربلندي جامعه ام درس می خوانم، هرچندکه راست بگوید،ازته دل وجانش هم بگوید وبهترین نیت ها را نیز داشته باشد ،کسی باورنمی کند.بس که از این تعابیر به شیوه هاي گوناگون بهره برداري شده است.
سپس پرسیدم با این مقدمه کوتاه اگربخواهیم موضوعی براي نوشته هاي شما انتخاب کنم،به نظرتان می آید چه چیزي را پیش بکشم ؟
-          علم بهتراست یاثروت؟
-          تابستان خودراچگونه گذراندید؟
-           دوست دارید درآینده چه کاره شوید؟
-          نوشتن درخواست استخدام
ودراین بین البته پاییزوشایدفصول دیگرراتوصیف کنید. پاسخ هامتفاوت بود.حرفشان را تصدیق کردم وگفتم که می خواهیم چند ماهی را با همین موضوع یعنی توصیف پائیزبگذرانیم...که البته موج اعتراض ها بلند شد وتمسخرها که دیگر بزرگ شده ایم. سال چهارم داستان نویسی یادگرفته ایم حالا پائیز را توصیف کنیم؟ از دوم ابتدائی این موضوع را نوشته ایم و.............
حق داشتند! اماخیلی نگذشت که فهمیدند می شود طوري دیگر پائیز را توصیف کرد وخیلی نگذشت .اما در همین مدت کوتاه براي من وشاگردانم درکلاس خیلی خوش گذشت.
براي اینکه دانش آموزان، درحال و هواي پائیزکه هنوز شهرمان را فرا نگرفته بود، قراربگیرند ، قرارشدبچه ها ازجلوه هاي پائیز-  طی دوهفته، تا آب وهواي شهرمان هم پائیزي بشود عکس بگیرند یا نه حتی اگر می توانند عکسی از این ور وآن ور پیداکنند.فقط توضیح دادم که از همین امروز، مثل اینکه دوربینی بالاي سرتان نصب شده ، همه تصویرهایی را که ازمقابلتان می گذرد ثبت می کنید و بعداً باروزهاي قبل مقایسه می کنید تا بفهمید چه چیزي تغییرکرده، پائیز با خودچه جلوه هایی آورده است.عکسها بی نظیربودند.توانسته بودند خیلی خوب ببینند.
اولی:ازتلویزیون وکامپیوترخاموش خانه شان عکس گرفته بودکه یعنی مدرسه ها بازشده وتلویزیون هاوکامپیوترهاخاموش  
دیگري: ازمیوه فروش محله شان که مرکبات آورده بود- انارو پرتقال و..........
 سومی : زردشدن برگها را باسلیقه خودش به تصویر کشیده  بود وتقابل سبز و زرد را درچند برگ نمایش داده بود. 
چهارمی: لباسهاي پائیزش را باکیف مدرسه اش همراه کرده بود و روي میز چیده بود.
پنجمی:عکس پیرمردي را آورده بود و توضیح داده بود که به خزان عمرنظر داشته،
دیگري در عکسش کلاغ بالاي درخت صنوبر را نشان داده بود و ...
اینها را بانظمی که نشان دهنده علاقه خودم به موضوع باشد،به صورت یک روزنامه دیواري چیدم و در جلسه هاي بعدي به بچه ها نشان دادم.بدون پرسیدن، معلوم بودکه درك کرده اند چقدرخوب دیدن و جمع کردن دیدنیهاي مختلف دریک جا درتوصیف مناسب موثر است. همزمان با نمایش عکسها ، قرارشد،بچه هاایده هاي دیگري را که به ذهنشان می رسد در کلاس انشا بنویسندهرچند در ابتدا مخالفت می کردندواعتماد به نفس لازم براي نگارش انشا را درکلاس نداشتند،پس از مدتی بحث و بررسی متقاعد شدندکه این کار را خودشان انجام دهند تا درآینده بتوانند درزندگی ازعهده انجام کارهاي خودشان برآیند.
انشاهاي نوشته شده درهمان جلسه در کلاس خوانده شد،بعضی از انشاها خیلی خوب نوشته شده بود،قدرت تخیل و خلاقیت بعضی از بچه ها خیلی خوب بود،برخی دیگر از نظر اصول نوشتاري مشکلداشتند.براي بالا بردن ضریب دقت دانش آموزان ومطمئن بودن از توجه دانش آموزان ، پس از خواندن انشاها به نقد و بررسی نوشته هاي همدیگر پرداختند ومن درپایان نظرات آنها را جمع آوري نموده ونقایص وکاستی هاي موجود را رفع کردم.مدیر مدرسه ودیگرهمکاران نیز درصحبت هاي خودشان ازاین وضع اظهاررضایت می کردند ومعتقد بودند این روزنامه دیواري را درمحل مناسبی چسبانده تا درمعرض دید سایر دانش آموزان قرارگرفته تا بتوانندآنرامطالعه کنند که این کاربا استقبال گرم دانش آموزان مواجه شد و نیز با تجمع پرشورونشاط واظهار نظرهاي خودشان بر نوشته هاي خوب دانش آموزان صحه گذاشتند.براي بررسی ومقایسه تفاوت روند وپیشرفت نگارش ،نمونه هایی ازانشاهاي دانش آموزان را جمع آوري نموده که به پیوست این گزارش آورده ام. اما نکته مهم تر ،این بود که اعتماد به نفس آنها به سطحی رسیده بود که خودشان می توانستند بدون کمک گرفتن ودیکته دیگران ،خود درمورد موضوعات ومسائل ارائه شده ،نگارش نمایند.
بگذریم این تنها یک نمونه از زایندگی موضوع پاییزبود. هرجلسه هدف ادراکی جدیدي انتخاب می کردم و همین فرآیند را به مرکزیت موضوع پاییز ادامه می دادم.
گردآوري اطلاعات ( شواهد 2):
با این که استقبال وعلاقه ورغبت دانش آموزان به وضوح نشانگر موفقیت این روش بود و همچنین ازنوشته هاي دانش آموزان ورضایت مدیروهمکاران (آموزشگاه امیراعلم)نیزمعلوم بود که این تغییر وتحولی درآموزش انشاپدید آمده است ولی براي این که مشخص شود راه کارهاي اجرا شده تا چه حد در آموزش موثر بوده است و براي بالا بردن ضریب اطمینان ، تصمیم گرفتم در باره ي عملکرد خود اطلاعات عینی تري جمع آوري نمایم به همین منظور ضمن هماهنگی با مدیرآموزشگاه (سرکارخانم فقیهی) راه هایی را براي اطلاع از نتایج پیش بینی کردیم:
1)   - نظر خواهی از دانش آموزان : از خود دانش آموزان نظر خواهی کردم که آیا :
-          از روش جدید در کلاس راضی هستند؟
-          آیا متوجه تغییري در رفتار خود شده اند؟
-           آیا در کلاسهاي دیگر غیر از ساعت انشا نیز قادر به نوشتن نظرات خود هستند؟
بیشتر دانش آموزان از وضعیت جدید راضی بودند و اظهار می داشتند که نه تنها در ساعت انشا بلکه در ساعات درسی دیگر نیز قادر هستند نظرات خود را بصورت مکتوب ارایه نمایند وحتی براحتی می توانند صحبت کنندکه البته این نظر خواهی به صورت شفاهی برگزار شد زیرا دانش آموزان مایل بودند به صورت شفاهی انجام گیرد).بنابراین از رفتارها و اظهارنظرهاي دانش آموزان پیدابودکه تغییر و تحولی درجهت تقویت نوشتن انشا بوجود آمده بود)
چراکه هدف اینگونه ارزیابی این نیست که معلم مدام دانش آموزرابه ضرب نمره و زورامتیازمورد ارزشیابی قراردهد. هدف این است که دانش آموزان به گونه اي مستمر درباره عملکردهاي ادراکی خودشان، بازخورد دریافت کنند تاآنها را بهتروبهترنماید. اما چطور می توانستند اینکار را انجام بدهند؟ خیلی سخت نبود.ملاکی براي ارزیابی در اختیارشان گذاشتم مثلا فهرست هاي کنترل،تا کارهاي انجام داده اشان را علامت بزنندتا شایدآنگونه که عمل کرده ام خوب باشد . نمونه هاي برگزیده انشاهاي بچه ها را براي همه تکثیر کردم ودرباره شان و اینکه چرا خوب هستندتوضیح دادم تا بعضی از معیارها را ببینند واین روش کلاس براي دانش آموز و بنده لذت بخش بود.
2)   - نظر خواهی از همکاران :
از دیگر همکاران خود نیز جویا شدم که آیا با اجراي این روش، تغییري در دانش آموزان مشاهده نموده اند؟ آنها نیز کاملا از تغییر رفتاري که در دانش آموزان بوجود آمده بود راضی بودند وعقیده داشتند که دانش آموزانی که تا آن موقع هیچ تکلیفی را انجام نمی دادند، در پاسخ به سوالات درسی نظرات جالبی را به صورت نوشته ارایه می دادند.
3)   - نظر خواهی از اولیا در خصوص توانایی نوشتاري فرزندشان:
اولیا نیزبامراجعه به مدرسه بیان می داشتندکه روابط والدین وبچه ها صمیمانه ودوستانه تر شده وبچه هااز اینکه درمورد موضوعات مختلف، نظرات پدر ومادر وسایر اعضاي خانواده را یاداشت می کنند وازآنها درنوشته هاي خودشان استفاده می کنند،احساس خوبی دارند وآنها اظهارمی کردند که نوشتن براي بچه ها دیگر کار سختی نیست واکنون آنان خودشان انشاهایشان را می نویسند نه ما.وبعضی ازوالدین اظهار می کردند که در نوشتن تقاضانامه ها براي ادارات مختلف ،به آنها کمک موثري دارند.
-          مقایسه نمرات دانش آموزان در انشا قبل و بعد از آموزش
-          مقایسه نوشته هاي دانش آموزان قبل و بعد از آموزش از نظر کمیت وکیفیت یا خلاقیت تنوع ودستوري
-          سکوت وتوجه دقیق به انشاهاي خوانده شده دانش آموزان در کلاس،نقد وبررسی ویادآوري نکات ضعف براي رفع نقایص
ارزیابی تاثیراقدام جدیدواعتباربخشی آن:
شواهدجمع آوري شده ،نتایج مقایسه نوشته هاي دانش آموزان ،مقایسه نمرات آنها ورضایت اولیاوهمکاران ومدیروخود دانش آموزان، دراین مرحله نشان داد که راه پیشنهادي وموردعمل مناسب وموثرومفید بوده است وهرچه تمرین وتفکر ودرایت دانش آموزان درباره موضوع بیشترمی شد مهارت آنان نیزدرنوشتن افزایش پیدا می کرد و مهمترازاین ،آن است که دانش آموزان یاد می گیرند مدرسه می تواندجایی براي پیداکردن وشناخت خودشان باشد ،شاید زنگ انشا با این شیوه بهترین جا براي شناخت خودشان باشد. مدرسه می تواند جایی باشدکه غیرازدلهره نمره و تعیین سطح ادراك و فهم بااعداد و ارقام بی روح ، جائی براي محک زدن خود درونی باشد.
براي اینکه دید دانش آموزان بازشودکه خوب ببینند و بی توجه ازموضوع نگذرند.
ضمناازدبیران پیش کسوت وبازنشسته ادبیات وآیین نگارش (برادران ارجمند علی اکبر عارف و فخرالدین حسین خانلو) همچنین ازدانشجویان کارشناسی وکارشناسی ارشد ادبیات خواهش کردم درباره ي شیوه مورد عمل ونتیجه کاراظهار نظر نمایند. (بیشترآنها کارهاي انجام شده را مناسب وموفقیت آمیز ارزیابی نمودند(
**نظرخواهی بصورت شفاهی**
(بنابراین می توان گفت با فرایندي که انجام گرفته ،هم روش بکارگرفته وهم فرایند آن داراي اعتبار پذیرفتنی است)
خلاصه نتایج:
از آنچه گذشت می توان نتیجه گرفت که با اجراي این روش:
1)-  دانش آموزان خود قادر به نوشتن انشا شدندواعتماد به نفس لازم را در نوشتن پیدا کردند. ونکته مهم،نوشتن انشا در سر کلاس ودر حضور معلم است نه درمنزل.
2)-  با اجراي این روش، دانش آموزان با اصول انشا نویسی ومراحل شکل گیري آن وهمچنین با اصول وقواعد نامه نگاري وارکان یک نامه آشنا شدند.
3)- می توان با دادن تصویرهاي ذهنی وعینی در دانش آموزان این باور را بوجود آورد که عقایدونظرات ونوشته هاي دیگران باید مورد نقد وبررسی قرار گیرد وبا معیارهاي خاص ومورد پسندسنجیده شود واین وظیفه آنهاست زیرا آینده سازان فرداي جامعه ي ما هستند.
4)-  والدین دانش آموزان از پیشرفت کیفی فرزندان خود در درس انشا واستفاده از نظرات آنها در نوشته هاتوسط فرزندان،اظهار رضایت نمودند.
5)-  بابیان هدفهاي آموزش درس انشا در مدارس وکاربردهاي آن در اولین جلسه درس ، رغبت وعلاقه دانش آموزان را به نوشتن انشا تقویت نمود.
6)- دانش آموزان فهمیدند زنگ انشا بهترین جا براي شناخت خودشان می باشد و مدرسه می تواندجایی باشد که غیراز دلهره نمره و تعیین سطح ادراك و فهم با اعداد و ارقام بی روح،جایی براي محک زدن خوددرونی باشد.
7)-  پس ازخواندن هرانشا، باتوجه به اینکه به دانش آموزان فرصت داده می شدکه نقاط قوت و ضعف نوشته هاي یکدیگررا ارزیابی کنند چون که قضاوت و نظرمعلم نمی تواند به تنهایی عامل ارزشیابی باشد ، با این شیوه دانش آموزان فعال می شدند و با نقد آثارآشنا می شدند.ابراز وجود می کردند وطرزصحیح نوشتن را می آموختند و مهارت گوش دادن وسخن گفتن که از اهداف زبان آموزي است در دانش آموزان تقویت گردید.
8)- دانش آموزان براي تهیه یک دفتر خاطرات ونوشتن یادداشت هاي روزانه تشویق شدند.
9)- زنگ انشا به بهترین فرصت براي شناخت علایق،افکاروروحیات شاگردان تبدیل شد.
10)- افزون بردانش آموزان،بنده نیزبا مطالب ودیدگاههاوتجربه هاي جدید آشنا شده و کلاس براي بنده نیز خسته کننده نبود.
11)- امکان بازدیددانش آموزان ازمراکزعلمی وفرهنگی ونوشتن گزارش وانجام مصاحبه و استفاده ازتجارب بزرگان فراهم گردید.
12)- با معرفی چند کتاب و مجله ادبی براي مطالعه دانش آموزان،آنان به عضویت در کتابخانه ها وتهیه روزنامه دیواري وخبرنامه مدرسه تشویق شدند.
13)- با قرائت آثار نویسندگان بزرگ به رونق کلاس انشا افزوده شد ودانش آموزان با فواید انشانویسی آشنا شدندوتوجه به فرهنگ کتابخوانی ومطالعه وترغیب به فعالیتهاي گروهی،مطالعه آثاربزرگان ادب که سهم بسزائی درتقویت انشانویسی  دانش آموزان دارد،مورد تاکید قرار گرفت.
14)- با توجه به اینکه تشویق،تاثیرچشم گیري در پیشبرداهداف آموزشی دارد.آن رافراموش نکنیم نویسندگان بزرگ، همواره عامل موفقیت خودرامدیون تشویق دیگران بویژه دراولین نوشته هایشان می دانند.