نتیجه گیري:
سیري درگنجینه هاي ادب پارسی این حقیقت را بر ما آشکار می سازد که قلم تواناي ادیبان ونویسندگان،درقرون متوالی چه خدماتی به فرهنگ وهویت ایرانی کرده است.هریک از آثار ارزشمند وشاخص ادبیات ما،که برخی چهره جهانی دارند،نموونبوغ وتراوش اندیشه هایی است که جان مایه هاي دانش خود را برکاغذ نگاشته اند.نوشته هاي این قلم به دستان ،سرشاراز زیبایی وهنرنگارش است:تاریخ بیهقی،اسرارالتوحیدمحمدبن منور،سفرنامه ي ناصرخسرو،مناجات نامه ي خواجه عبدالله انصاري،گلستان سعدي،منشآت قائم مقام و... شمار اندکی از جذابیت انشایی و آراستگی سخن فارسی رامی نمایانند.
برخود می بالیم که دبیران ومنشیانی صاحب ذوق واندیشمند داشته ایم که نثر ماندگارهزاروچندساله ي ما را به وجود آورده اند.آیا جز این است که"انشانویسی"درآن دوره ها جایگاهی ارزشمند داشته است؟
حال در مدارس ما،انشا را چگونه می آموزند؟
در برنامه آموزش وپرورش براي هر درسی،کتابی تدوین شده است که با توجه به محتواي هریک ازکتابها،تکلیف معلم ودانش آموز در یاددهی ویادگیري مشخص است.درسی که کتاب آموزشی ندارد،درس انشاست.
به راستی چرا ؟
-           وزارت آموزش وپرورش این درس را رکنی از دروس ادبیات درهمه مقاطع تحصیلی قرار داده است؟
-          هدف از آموزش این درس چیست؟
-          تا چه حد در پیشبرد ادبیات موثر است؟
-          به چه میزان بر دانش وکارایی و بروز استعداد دانش آموز می افزاید؟
-          اگرگنجاندن این درس در میان برنامه آموزشگاهی جایگاه با ارزشی دارد چرا کتابی مستقل نه به عنوان آموزش ونه به عنوان راهنما در اختیار دانش آموز ومعلم نیست؟
-          آیا درس انشا زنگ تفریح دروس دیگراست؟
سالهاي سال شاهدیم که ساعت انشا در دوره ي ابتدایی براي جبران عقب ماندگی دروس ریاضی وعلوم و.......استفاده می شود.
وبا تاسف پندارمعلمان ومدیران ما این است که انشا درسی ساده وپیش پاافتاده است و نیازي به آموزش ندارد.
آن سوي دیگر،آیا هیچگاه شده است که در دوره هاي ضمن خدمت،ساعاتی نیز براي تدریس انشا گنجانده شود؟ شاید چون کتابی در برنامه ي آموزش وپرورش برایش تدوین نشده به اطلاعات وگزینش شیوه هاي تدریس نیازي نیست.
بنابراین ، درس انشاچه خوب وچه بد، درهرحال تنهافرصتی است که دانش آموزبراي نوشتن دراختیاردارد. دردرسهاي دیگرازاو نوشتن نمی خواهند. البته این امر دلایل فراوانی دارد که بیشترشان ارتباط مستقیمی به نحوه آموزش ادبیات ندارند. ازدانش آموزي که نه کتاب کافی دراختیاردارد و نه به وسائل دیگرتحقیق دسترسی نداردچگونه وبه چه حسابی گزارش نویسی وتحقیق بخواهیم؟ وقتی که همه راههابه این مسابقه عظیم وبیهوده حل معماکه کنکور نام دارد ختم می شود و شرط موفقیت درکنکوربخصوص درعلوم انسانی، چنانکه همه دانش آموزان عزیز می دانند از بر کردن عین عبارت کتابهاي درسی است ، چراحواس دانش آموز را از تست زدن به سوي کارهاي دیگر منحرف کنیم؟ این علتهاهمه درجاي خود درست است اما به هرحال باید پذیرفت که در برنامه ریزیهاي درسی ما جایی براي نوشتن منظورنشده است یا اگر شده است این کار جدي گرفته نمی شود. گر تصحیح تکالیف جزیی ازوظیفه معلم شناخته شود،آنگاه می توان به این مساله اندیشید که او اینکاررا کی باید انجام دهد واگرتحقیق وگزارش نویسی جداً ازشاگرد خواسته شود و این کار در سرنوشت تحصیلی او تاثیر داشته باشد ازجایی هم کتاب ووسیله اش را فراهم می کند همچنانکه دانش آموزان براي فراگرفتن فن تست زنی مبالغ کلان خرج می کنند.نه تنها در درسهاي دیگر ازدانش آموزان تکلیف نوشتنی نمی خواهند،بلکه موضوعات درس انشا هم از یک دایره بسته خارج نمی شود و برمعلمان انشا که تخصص آنها درادبیات است نمی توان ایراد گرفت که چرا موضوعات انشا را متنوع انتخاب نمی کنند. ایراد اصلی متوجه نظام آموزشی ماست که از نوشتن جز قلم فرسایی در باره موضوعات معینی که موضوع انشا نام گرفته است،تصوري ندارد.
پیشنهادها:
با توجه به داده هاي بدست آمده امید می رود که مسئولین ودست اندرکاران بیش از پیش به این درس توجه کرده تا زمینه ي ایجاد جامعه اي خلاق از طریق افرادي خلاق بوجود آید.در کنار رشته زبان وادبیات فارسی، رشته آموزش زبان فارسی در دانشگاهها ایجاد شود تا معلمین متخصص در درس انشا ومهارت نوشتاري آموزش یابند.
باید دانش آموزان را به خوبی با هدف هاي برنامه آشنا کرد تا بدانند که هدف از آموزش نگارش آماده شدن آن هاست براي رفع نیازهاي زندگی، و این کاري بالاتر ازحد توانایی یک فرد متوسط و معمولی نیست.
باید با ذکر اهمیت این درس و نقشی که در پرورش فکري و پیشرفت هاي آینده ي آن ها دارد،علاقه ي آن ها را نسبت به آن جلب کرد.
باید ذوق ها و استعدادهاي متنوع دانش آموزان را خوب شناخت و روش خود را در تدریس وانتخاب موضوع با ذوق و استعداد آن ها منطبق ساخت.
 معلم باید در ابتداي سال برنامه ي درسی سالانه ي خود را با رعایت اصل از ساده به دشوارروي برنامه ي تفصیلی تهیه و موضوعات آن را دقیقاً مشخص کند.
تهیه و پیش بینی طرح درس براي هر ساعت از لوازم حتمی موفقیت در تدریس است که شامل سه قسمت است
الف)- تهیه ي متنی شامل معرفی موضوع هر درس و راهنمایی هاي لازم براي نگارش آن
ب)- تهیه ي سؤال هاي انشایی متعدد براي آن موضوع
ج)-  تهیه ي وسایل کمک آموزشی از قبیل کتاب هاي لازم یا ضبط صوت یا فیلم استریپ در صورت لوزم.
 - باید در انتخاب موضوع دقت شود، به طوري که با تجارب ومطالعات و امکانات ذهنی دانش آموزان متناسب باشد.
 - سؤال انشایی کاملاً روشن و مشخص و محدود و دور از هرگونه ابهام تهیه شود.
 - سؤالات انشایی با همکاري خود دانش آموزان تهیه شود تا با توانایی و انگیزه ها و خواست هاي آن ها متناسب باشد
- براي این کار از دانش آموزان می خواهیم که موضوعاتی تهیه و پیشنهاد کنند، آن گاه آن پیشنهاد را اصلاح و کامل می کنیم و براي نوشتن به آن ها می دهیم.
 - باید در حسن اداره ي کلاس خاصه در وقت خواندن انشا و اظهارنظر دانش آموزان دقت کرد، به طوري که ضمن فعال بودن کلاس و شرکت همه ي دانش آموزان در بحث و اظهارنظر، نظم وانضباط کلاس به هم نخورد.
 - باید در رعایت احترام دانش آموزان و پرورش سجایاي اخلاقی از قبیل حقیقت جویی و حقیقت گویی و صداقت و صراحت لهجه و شجاعت بیان کوشید و آن ها را به پرهیز از تعصب ولجاجت وپرخاش جویی، پرهیزازخشم، وحفظ خونسردي و رعایت آزادي عقیده ي دیگران و تحمل شنیدن عقاید مخالف عادت داد.
 - معلم نباید عقیده ي شخصی خود را، خاصه هنگامی که بوي بدبینی و یاس و نومیدي و افسردگی واحساس بیهودگی می دهد، به دانش آموزان تحمیل یا تلقین و القا کند، زیرا نفوذ معنوي وشخصیت برتر معلم موجب می شود که دانش آموزازهرجهت آماده ي پذیرفتن عقاید او باشد.
 - شخصیت و اخلاق انسانی معلم اقتضا می کند که حتی عقاید ونظریاتی را هم که در صحت آن هاهیچ گونه تردیدي ندارد فقط ارائه دهد وهمواره دانش آموزان را وادارد که صحت آن ها رامورد تردید قراردهند و خود درباره ي آن به تلاش فکري دست بزنند.
 - باید دانش آموزان را عادت داد که انتقاد آن ها از نوشته ي دیگران با احترام و محبت و نرمی همراه باشد و از درشتی و تمسخر دیگران بپرهیزند و ضمن انتقاد از یادآوري جنبه هاي جالب وخوب انشاي دیگران چشم نپوشد.
 - کلاس انشا نباید عرصه ي خودنمایی یکی دو نفر که از همه قوي ترند بشود و دیگران، خاصه افراد خیلی ضعیف، که بیشتر احتیاج به توجه دارند، به افرادي تماشاچی و کنار گودنشین تبدیل شوند، بلکه باید به خصوص به افراد ضعیف تر بیشتر توجه کرد و با سؤال کردن از آن ها به بحث واظهارنظروادارشان کرد.
 - باید مراقبت کرد که، درهرجلسه ي انشا، همه ي دانش آموزان انشا نوشته باشند، و نیز باید خواندن انشا به نحوي باشد که هیچ دانش آموزي نتواند پیش بینی کند که در جلسه ي آینده انشاي خود را خواهد خواند یا نه، زیرا اگر دانش آموزي پیش بینی کند که در جلسه ي آینده انشانخواهد خواند، براي رفع تکلیف چیزي خواهد نوشت و تمام نیرو و استعداد خود را در آن به کارنخواهد برد.
 - باید ترتیبی داده شود که در پایان هر سه ماه تقریباً همه به یک اندازه انشا خوانده باشند و کسی احساس نکند که کم تر مورد توجه قرار گرفته یا از این راه به او ظلم شده است.
 - در موقع خواندن انشا معلم باید دانش آموزان را به رعایت تناسب آهنگ گفتار با معنی و مفهوم آن و تلفظ و آهنگ رسا و محکم، و رعایت جاي درنگ و سکوت عادت دهد، و درازمیان بردن لکنت زبان و عیب هاي دیگر بکوشد.
 - باید ترتیبی داده شود که در هر جلسه دست کم ده انشا، خوانده شود. از این رو باید از خوانده شدن انشاهاي طولانی در کلاس جلوگیري شود.
 - انشاهاي نوشته شده، ضمن بررسی، جمع آوري می شود و معلم از میان آن ها انشاهایی را که باید خوانده شود انتخاب می کند. بقیه ي انشاها رامعلم در خارج از کلاس می خواند و در حاشیه ي آن یادآوري هاي لازم را می کند.
 - تصحیح انشا شامل تصحیح طرح کلی، نظم و ترتیب، جمله بندي، و جنبه هاي دستوري و لغوي آن است. این کار باید به تدریج و مرحله به مرحله صورت گیرد. بدین ترتیب که در اوایل سال باید از نکات کلی و اساسی مربوط به طرح و فکر انشا شروع کرد و پس از آن که این عیب هاي کلی تا حدي از میان رفت، به نکات جزئی دستوري و شیوه ي بیان پرداخت.
 **خلاصه نباید طوري رفتار کرد که کثرت ایرادها باعث دلسردي و یاس دانش آموز شود. در مراحل اول مهم این است که دانش آموز بتواند فکر خود را بیان کند و سایرنکات از قبیل نکات دستوري و لغوي و آرایش سخن و نحوه ي استدلال مربوط به مراحل بعدي است.
باید دانش آموزان را به رعایت صمیمیت و صداقت، و احساس آزادي کامل در بیان، و سادگی و بی پیرایگی سخن و رعایت تناسب موضوع و شیوه ي بیان و تناسب بین اجزاي داخلی انشا، عادت داد.
باید دانش آموزان را واداشت که هر انشا را پس از تصحیح در دفتر مخصوص انشا، با رعایت پاکیزگی و خوانایی و اصول نشانه گذاري وحاشیه گذاري، پاك نویس کنند و این دفتر اقلاً ماهی یک بار جمع آوري شود و مورد مشاهده و مطالعه و اظهارنظر معلم قرار گیرد.
باید دانش آموزان را به مطالعه ي نثر امروزي تشویق و آن ها را در انتخاب نمونه هاي خوب آن یاري کرد.
باید دانش آموزان را به مطالعه و تشکیل جلسات سخنرانی و بحث و مناظره و تهیه ي روزنامه ي دیواري تشویق کرد.
باید براي دانش آموزان تکلیفی سالانه متناسب با ذوق و توانایی آن ها تعیین کرد، و حتی نمره ي آن را به نحوي درنمره ي امتحانی آن ها دخالت داد. این کار می تواند خلاصه کردن یک کتاب،معرفی و نقد یک کتاب، انجام دادن یک کار تحقیقی یا اجراي یک سخنرانی جامع باشد. درصورت لزوم براي انجام دادن تکلیف سالانه می توان گروه هاي چند نفري را معین کرد.
باید اقلاً ماهی یک باردرکلاس از دانش آموزان خواست که انشایی بنویسند و نمره ي آن را درامتحان دخالت داد.
براي نمره گذاري باید معیارها و ملاك هاي دقیق و عینی تعیین کرد، و براساس آن ها نمره داد تا دانش آموزان احساس بی عدالتی و تبعیض نکنند.
باید دانش آموزان را متوجه هدف اصلی آموزش انشا کرد تا از توجه بیش از حد به کمی وزیادي نمره و مقایسه ي نمره ها منصرف شوند.
درپایان باید بگویم که انشا درسی است که با نبوغ وخلاقیت سروکاردارد و به تمام دروس دانش آموزان مربوط می شود و نبایدازکنارآن به آسانی عبورکرد.انشا خلاقیت مهارتی است ونقش معلم درشکوفایی خلاقیت دانش آموزان بسیار ارزشمند است.
ان شاءا... که ساعت درس انشا را جدي بگیریم و با ایجاد نشاط و مأنوس کردن دانش آموزان باکتاب وکتابخوانی کلاسی پربارداشته باشیم .امیدوارم روزي فرا رسدکه درهرکلاسی ودرهرمدرسه اي و درهرخانه اي شاهد یک کتابخانه ي زیبا و دانش آموزان ادیب باشیم.
منابع ومآخذ:
1 - انوري، حسن،( 1366) ،آیین نگارش، تهران،انتشارات رسام
2 - ایوبی، مریم،) 1370) نگاهی تازه به درس انشا اما...، مجله رشدآموزش اد ب فارسی
3 - برومندفر، ناهید،(1384) چگونه انشابنویسیم، تهران، انتشارات مهررایان
4 - جلالی،مجید،(1384)(چه بنویسیم وچگونه بنویسیم(آموزش انشانویسی، ناشر:شرکت توسعه کتابخانه هاي ایران، چاپ اول
5 - حسینی نژاد، سیدحسین(1383) ،نوشتن روش اندیشه، انتشارات لوح زرین
6 -  ذوالفقاري، حسن(1376) کتاب کارانشاونگارش، جلد 1و2، تهران، انتشارات اساطیر
7 -  سرام، قدمعلی، اهمیت درس انشا، نشریه زمزمه، ص 5
8 -  قاسمی پویا ، اقبال ،( 1382)، راهنماي علمی پژوهش در عمل ،تهران ،انتشارات پژوهشکده تعلیم و تربیت
9 -  مولودي، عباسعلی،)1380)، انشا و نامه نگاري ابتدایی، ناشر:حافظ نوین، چاپ اول
10 -  یاحقی، محمدجعفر- ناصح محمدمهدي ،(1380)، راهنماي نگارش وویرایش،انتشارات آستان قدس رضوي، چاپ 17