تعریف برنامه ویژه ی مدرسه

بوم یا برنامه ویژه مدرسه یعنی اینکه مدیریت مدرسه، شورای مدرسه و معلمان مدرسه اجازه دارند و می‌توانند برای زمان معینی از آموزش رسمی مدرسه، خودشان موضوع، محتوا، ارائه دهنده و معلم انتخاب کنند همچنین مواد آموزشی تولید کنند، آموزش دهند، ارزشیابی کنند، کارنامه ارائه دهند و به طور کامل یک برنامه درسی را طراحی و اجرا کنند.

این در واقع یک فضای جدیدی است که در نظام آموزش و پرورش ما به این شکل وجود نداشته است؛ در این برنامه نه تنها این اجازه به مدرسه داده شده است بلکه از مدرسه خواسته شده است که وارد این فاز شود و این کار را انجام دهد.

بوم مخفف چیست؟

بوم مخفف عبارت ب=برنامه و= ویژه م=مدرسه

خواستگاه های برنامه ویژه مدرسه

اختیارات برنامه ی ویژه ی مدرسه

اختیارات برنامه ی ویژه ی مدرسه

اولی خاستگاه علمی است؛ یعنی در نظام دانش رشته برنامه‌ریزی درسی، جزو بدیهیات این رشته است که برنامه درسی دارای سه سطح است: برنامه درسی ملی، برنامه درسی استانی و برنامه درسی سطح مدرسه‌ای.

بوم در سطح مدرسه قرار می‌گیرد؛ ما عمده کتاب‌های درسی کشورمان در سطح برنامه ملی است، کتاب‌های استان شناسی در سطح برنامه استانی و «بوم»، سطح عملیاتی نشده‌ای بود که اینک دارد محقق می‌شود. پس اولین خاستگاه برنامه ویژه مدرسه، خاستگاه علمی است که دانش برنامه درسی به ما حکم می‌کند که سطح باید در برنامه شما وجود داشته باشد.

خاستگاه دوم، بحث نیاز اجتماعی است؛ جامعه و اجتماع از آموزش و پرورش و از مدرسه‌، یک کارکردهایی را طلب می‌کند که خیلی‌هایش مربوط به پیوند یک مدرسه با بافت محیطی خود است؛ به عبارت دیگر این شعار سند تحول بنیادین آموزش و پرورش «مدرسه در خدمت محله و محله در خدمت مدرسه» در چنین بستری امکان تحقق پیدا می‌کند.

سومین خاستگاه بوم، مبانی قانونی است؛ در اسناد تحولی ما براساس توجه به خاستگاه اول و دوم، در بند 5 -5 سند تحول بنیادین، در بند 2 -13 برنامه درسی ملی، در سیاست‌های ابلاغی، در بسیاری از بخش های مبانی نظری تحول بنیادین به این موضوع تأکید کردند که شما باید بخشی از برنامه درسی را در اختیار مدرسه بگذارید.

محتوا برنامه ویژه بوم چگونه آماده می شود؟

اهداف برنامه ویژه ی مدرسه بوم

محتوای برنامه ویژه مدرسه 3 جنس است؛

یک جنس، محتواهایی هستند که یک موضوع مناسب و جذاب آموزشی را ارائه می دهند؛ این موضوع ها در ساحت های ششگانه تربیت (تربیت اخلاقی، اعتقادی و عبادی، تربیت علمی و فناوری، تربیت اجتماعی و سیاسی، تربیت هنری و زیبایی شناخت، تربیت اقتصادی و حرفه ای، تربیت زیستی و بدنی) وجود دارد؛ مثلا درباره یک موضوع علمی یا دینی یا اجتماعی یا ورزشی یا شغلی و … محتوایی تدارک دیده می شود و به دانش آموزان ارائه می‌گردد.

مقوله دیگر، مهارت‌هاست. خیلی از مهارت در بوم قابلیت ارائه دارد. مثلا مهارت‌های شغلی، مهارت‌های ورزشی، مهارت‌های تحصیلی از جمله اینهاست؛ تمرین تمرکز، تمرین خواندن همراه با درک و فهم، تمرین یادداشت برداری، تمرین نوشتن گزارش، مهارت‌های مربوط به یادگیری و مدیریت یادگیری، مهارت‌های برنامه‌ریزی زمان، مهارت‌های زندگی، مهارت کار با نرم افزار، مهارت‌های رسانه‌ای، مهارت‌های مربوط به کارآفرینی، مهارت‌های هنری، هنرهای دستی و ….

مقوله سوم، مقوله های میدانی است.

آیا در مدارس باید الزاماً هفته ای دو ساعت برنامه ویژه باشد یا می‌توان تجمیع کرد؟

نه الزامی نیست؛ مدیر اختیار دارد که این دو ساعت را با توجه به برنامه‌اش اجرا کند، مثلا تجمیع کند.

ایده اصلی برنامه ریزی درسی سطح مدرسه چیست؟

زمینه ی موضوعات بوم

در برنامه ریزی درسی سطح مدرسه این مجال و فرصت به مدرسه داده شده است که مدرسه خودش برای پرداختن به وجوه ممیز برنامه های درسی ویژه اش تصمیم گیری کند.

مهمترین امکان و قابلیت اجرایی این برنامه چیست؟

مهمترین امکان این برنامه، ایجاد آزادی عمل برای مدرسه در طراحی و اجرای برنامه های مورد نظر خود بر اساس نیازسنجی، خواست سنجی و سنجش امکانات خود است. این موضوع امکان رشد مدرسه را در زمینۀ طراحی، سازماندهی و اجرای برنامه درسی ویژه خود فراهم می سازد و تماما امکانات بالقوه مدرسه را در بستر فرهنگی اجتماعی آن به میدان عمل فرا میخواند و زمینه بالفعل شدن آن را فراهم می سازد.

انتخاب عنوان ها و سازماندهی محتوای برنامه ویژه مدرسه توسط چه کسی صورت میگیرد؟

این شورای مدرسه است که درباره عرضۀ برنامه درسی سطح مدرسه و ملاحظات مرتبط با آن تصمیم گیری می کند. هر یک از معلمان یا اولیا یا افراد حقیقی و متخصص بیرونی و نیز مؤسسات حقوقی دولتی و غیردولتی می توانند پیشنهاد دهنده اجرای یک برنامه آموزشی در مدرسه باشند، اما تصمیم گیری نهایی با شورای مدرسه است.

ویژگی ها و صالحیت های معلم در برنامه ویژه مدرسه چیست؟

همه کسانی که در طراحی و اجرای برنامه ویژه مدرسه مشارکت دارند باید از صلاحیت های عمومی، تخصصی و اخلاقی معلم برخوردار باشند. تشخیص این موضوع بر عهده مدیر است.

سه پیامد اصلی برنامه ریزی درسی سطح مدرسه:

رشد و یادگیری غنی تر بیشتر دانش آموزان

رشد و توسعه حرفه ای معلم

رشد و توسعه مدرسه و اجتماع محلی.

این سه گانه به درجات مختلف در مدارس مجری برنامه درسی سطح مدرسه، به وجودمی آید و اساسا شرط موفقیت هر برنامه جدید و تغییر آموزشی روابط متقابل میان برنامه ریزی درسی، رشد و توسعه حرفه ای معلم و سازمان مدرسه است.

برنامه های قابل ارائه در برنامه ویژه مدرسه

تخصیص زمان در برنامه بوم

برنامه ویژه مدرسه (بوم)مدرسه زمین اصلی موضوعات آموزشی، مهارت آموزشی و فعالیت های میدانی سازماندهی میشود. به طور کلی هر برنامه ای که در رشد دانش آموزان در ساحتهای ششگانه رشد و تربیت یعنی رشد اعتقادی و دینی و اخلاقی، رشد علمی و فناورانه، رشد سیاسی و اجتماعی، رشد هنری و زیبایی شناسانه، رشد زیستی و بدن و رشد اقتصادی و حرفهای و معیشتی دانش آموزان مؤثر باشد، امکان ورود به برنامه ویژه مدرسه را دارد.

تعریف برنامه درسی

طرح و نقش های برای یادگیری

تجارب و یادگیری دانش آموزان تحت مدیریت مدرسه

دیدگاه های برنامه درسی

1 .برنامه درسی مبتنی بر دانش

2 .برنامه درسی مبتنی بر نیاز و تحولات جامعه

3 .برنامه درسی مبتنی بر نیاز یادگیرنده

عناصر برنامه درسی

1 .منطق 2 .هدف 3 .محتوا 4 .فعالیت و یادگیری 5 .نقش معلم 6 .مواد و منابع 7 .گروه مجری 8 .فضا 9 .زمان

ارزشیابی دانش آموزان در برنامه ویژه ی مدرسه – بوم

بازنمایی برنامه درسی

1 .برنامه درسی قصد شده 

2 .برنامه درسی اجرا شده

3 .برنامه درسی کسب شده

برنامه ریزی درسی بوم

1 .خاستگاه برنامه درسی

2 .میزان انعطاف برنامه

3 .گروه ها و افراد دست اندرکار برنامه ریزی درسی

مهمترین امکان و قابلیتاجرایی این برنامه چیست؟

چالشهای پیش روی برنامه ریزی درسی

1 .مسائل مربوط به برداشت های محدودیت و نادرست از برنامه درسی سطح مدرسه

2 .مسائل مربوط به فرهنگ معلمی و مدرسه

3 .مسائل مربوط به مهارت های مذاکره و تصمیم گیری

4 .محدودیتهای مربوط به زمان، بودجه و …

کمیت برنامه درسی سطح مدرسه

1 .ربط 2 .همخوانی3 .اثر بخشی4 .عملی بودن

تدوين: خانم بابايي